Speyebekken in Kortemark klaar: 84.000 m³ waterbuffer voor landbouw en industrie
Water dat vroeger ongebruikt wegstroomde via de Speyebeek, krijgt voortaan een tweede leven. In Kortemark namen vijf landbouwers, groenteverwerker Verduyn en Wienerberger eind september een waterbuffer van 84.000 m³ in gebruik die groevewater lokaal opslaat voor hergebruik in landbouw en industrie. Het Speyebekken creëert zo een nieuwe waterreserve voor de regio en helpt landbouwers en bedrijven zich beter te wapenen tegen droogte.
Van waterverlies naar waterreserve
Het Speyebekken ontstond vanuit een opvallende vaststelling. Terwijl groenteverwerker Verduyn voortdurend nood heeft aan water voor het wassen en verwerken van groenten, pompt Wienerberger jaarlijks tot 100.000 m³ groevewater op bij de ontginning van klei. Dat water werd tot nu toe afgevoerd naar de Speyebeek.
"Het deed pijn aan het hart om perfect bruikbaar water te zien weglopen naar zee, waar het ongebruikt verloren gaat, terwijl tijdens warme zomermaanden net een grote waterschaarste heerst. Daaruit ontstond dit projectidee en dankzij deze samenwerking kunnen we het water lokaal benutten en onze productie verduurzamen”, Daniël Verduyn, oprichter van Group Verduyn.
Wat begon als een gesprek tussen beide bedrijven groeide, met ondersteuning van Inagro en VITO Kennispunt Water, uit tot een concreet project. Op een terrein van Wienerberger ligt nu een waterbuffer van 84.000 m³, goed voor ongeveer vier voetbalvelden. Het bekken zal water opslaan tijdens natte periodes en kan daarna worden ingezet voor landbouw en industrie.
Samen investeren in meer waterzekerheid
Het project omvat naast het waterbekken ook een pomphuis en een leidingnetwerk dat het water verdeelt naar de verschillende gebruikers. Voor de landbouwers wordt een lagedrukleidingnet van ongeveer vier kilometer aangelegd.
De aanleg van het bekken, het pomphuis en het leidingnetwerk vertegenwoordigt een investering van ongeveer 1 miljoen euro. Het project krijgt steun vanuit de Vlaamse Blue Deal, de Provincie West-Vlaanderen en LEADER Westhoek, maar vraagt daarnaast ook een grote investering van de betrokken partners.
De nood aan dergelijke alternatieve waterbronnen wordt steeds groter. In West-Vlaanderen kregen landbouwers de voorbije tien jaar al acht keer te maken met captatieverboden op onbevaarbare waterlopen, net op momenten dat de watervraag in de landbouw het hoogst is. Voor de betrokken landbouwers betekent het Speyebekken daarom veel meer dan een extra waterbuffer.
"Voor ons als landbouwers betekent het Speyebekken dat we ook in droge zomers kunnen rekenen op voldoende water. Dat geeft rust en zekerheid voor onze teelten, komt de kwaliteit ten goede en verhoogt de kans op een goede oogst”, Klaas Soenen, landbouwer.
Daarnaast biedt het project ook praktische voordelen. Dankzij het leidingnetwerk wordt het water dichter bij de percelen beschikbaar waardoor landbouwers minder afhankelijk worden van tijdrovende transporten met watertanks. Dat bespaart tijd, kosten en verkeersbewegingen.
Win-win voor landbouw en industrie
Voor Verduyn biedt het project een bijkomende en duurzame waterbron. Het bedrijf kan zijn afhankelijkheid van leidingwater verminderen en bouwt tegelijk extra zekerheid in voor toekomstige groei.
Voor Wienerberger krijgt groevewater dat vroeger werd afgevoerd naar de Speyebeek een nuttige bestemming. Tegelijk heeft het bedrijf nu zelf ook een extra waterbuffer voor de toekomst.
"Voor ons is dit project een logische stap in ons duurzaamheidsdenken. We gebruiken een waterstroom die al aanwezig is, maar die voordien geen waarde had. Door samen te werken met andere partners vult het water meerdere noden in en verhogen we de efficiëntie van het hele watersysteem”, Caroline Van de Velde, CEO bij Wienerberger.
De voordelen reiken verder dan de betrokken partners. Dankzij de continue aanvoer van groevewater zal jaarlijks ongeveer 160.000 m³ water duurzaam worden benut, terwijl het bekken zelf een opslagcapaciteit heeft van 84.000 m³. Zo vermindert de druk op hoogkwalitatief leidingwater en grondwater en wordt meer oppervlaktewater beschikbaar gehouden in de regio.
Een voorbeeld voor de toekomst
Volgens gedeputeerde Bart Naeyaert toont het Speyebekken hoe bedrijven, landbouwers en overheden samen oplossingen kunnen uitwerken voor de wateruitdagingen van morgen.
“Projecten zoals Speyebekken tonen dat samenwerking loont. Door water lokaal vast te houden en slim te hergebruiken, versterken we zowel onze weerbaarheid tegen droogte als onze waterzekerheid op lange termijn. Dank aan iedereen die hieraan meegewerkt, -gedacht, -gefinancierd heeft."
Een typische rol voor VITO Kennispunt Water
Samen met VITO Kennispunt Water begeleidde Inagro het project van bij de eerste verkenningen tot de realisatie. Beide organisaties ondersteunden de partners bij de uitwerking van het concept, de financiering en de projectcoördinatie. Waterinnovator Charlotte Boeckaert bekrachtigt de repliceerbaarheid van dergelijke initiatieven: “We moeten onze mindset wijzigen en overtollig water tijdens de winter vasthouden in plaats van afvoeren. Waterbekkens kunnen doorheen gans Vlaanderen worden aangelegd om ons te wapenen tegen zowel droogte als wateroverlast.”
Het beheer van dergelijke waterinfrastructuur vergt duidelijke afspraken. VITO Kennispunt Water biedt begeleiding bij het vastleggen van deze afspraken. Denk hierbij aan het correct verdelen van het water, een eerlijke prijszetting voor het water om de operationele kosten te dekken, het afsluiten van verzekeringen, het notarieel bekrachtigen van erfdienstbaarheden, … De lijst is niet-limitatief maar de boodschap is duidelijk: goede afspraken maken goede vrienden.
Bijkomend zijn er ook aanzienlijke financiële middelen nodig om deze waterinfrastructuur te bekostigen. Gelukkig bieden subsidies soelaas en kan hierdoor het financieel risico worden verlaagd. Dit is belangrijk om een kredietverlener over de streep te trekken.
Algemeen staat waterweerbaarheid hoger op de agenda en dit zie je ook in publieke en private middelen die hiervoor worden vrijgemaakt (of dat hopen we toch). Binnen het focusdomein Businessmodellen voor waterinvesteringen proberen we inzicht te krijgen in de verschillende financieringsinstrumenten bij de verschillende financiële instellingen. Het is een bos met veel bomen en de uitdaging bestaat erin om het juiste instrument voor de juiste toepassing te strikken.
Challenge accepted!
Dit artikel is gebaseerd op de perstekst van projectpartner Inagro die verspreid werd bij de opening van het Speyebekken.
