Medicijnresten verwijderen uit afvalwater: welke zuiveringstechnieken werken?
Ozon, actieve kool of membraanfiltratie? Om hardnekkige medicijnresten uit afvalwater te verwijderen, zijn geavanceerde zuiveringstechnieken nodig. Maar elke technologie heeft haar mogelijkheden en beperkingen. Welke oplossingen bieden perspectief en hoe combineer je een hoog zuiveringsrendement met een aanvaardbaar energieverbruik en betaalbare kosten?
Een vierde zuiveringsstap maakt het verschil
Onze rioolwaterzuiveringsinstallaties zijn ontworpen om onder meer organisch materiaal, stikstof en fosfor uit afvalwater te verwijderen. Dat lukt grotendeels via mechanische, biologische en chemische processen. Voor geneesmiddelenresten ligt dat moeilijker, want veel geneesmiddelen zijn chemisch stabiel en daardoor moeilijk biologisch afbreekbaar. Een deel passeert de klassieke waterzuivering en komt met het gezuiverde afvalwater in rivieren en beken terecht.
Om die resterende microverontreinigingen aan te pakken, is een aanvullende, vierde zuiveringsstap nodig. Daarvoor komen verschillende technologieën in aanmerking.
Drie technologieën onder de loep
Ozonatie: doeltreffend, maar niet zonder risico's
Bij ozonatie wordt ozongas aan het gezuiverde afvalwater toegevoegd. Ozon breekt de moleculaire structuur van veel organische verontreinigingen af, waardoor ze gemakkelijker verder biologisch afbreekbaar worden. Afhankelijk van het geneesmiddel liggen de verwijderingsrendementen tussen 50 en 90%.
Er is wel een aandachtspunt. Tijdens het oxidatieproces kunnen ongewenste bijproducten ontstaan, waaronder het potentieel schadelijke bromaat. Daarom wordt ozonatie vaak gecombineerd met een aanvullende zuiveringsstap.
Actieve kool: verontreinigingen aan zich binden
Bij actievekoolfiltratie hechten medicijnresten en andere organische microverontreinigingen zich aan het kooloppervlak. De techniek verwijdert voor veel stoffen 60 tot 95% en vormt relatief weinig bijproducten.
Maar de actieve kool raakt na verloop van tijd verzadigd en moet worden vervangen en verwerkt. Dat brengt terugkerende kosten met zich mee.
Membraanfiltratie: een doorgedreven scheiding
Nanofiltratie en omgekeerde osmose houden verontreinigingen tegen met behulp van membranen. Daarbij wordt het water onder hoge druk door een selectief membraan geperst.
Deze technieken kunnen verwijderingsrendementen van ongeveer 80% halen, maar vragen veel energie en zijn relatief duur. Bovendien ontstaat een geconcentreerde reststroom waarin de tegengehouden verontreinigingen zich ophopen. Ook die stroom moet verder worden behandeld.
De GAK-installatie bij Aquafin, partner binnen het project Schone Waterlopen door O3G dat ozonisatie en actieve kool onderzoekt als zuiveringstechnieken.
De toekomst ligt in slimme combinaties
Geen enkele technologie verwijdert alle medicijnresten. De uitdaging is dan ook niet simpelweg om zoveel mogelijk stoffen uit het water te halen, maar om dat op een technisch, economisch en ecologisch verantwoorde manier te doen.
Daarom verschuift de aandacht naar combinaties van complementaire zuiveringstechnieken. Ozonatie en actieve kool kunnen elkaar bijvoorbeeld aanvullen (zoals in het Europese project Schone Waterlopen door O3G wordt onderzocht). Daarnaast loopt onderzoek naar alternatieven zoals UV-behandeling met waterstofperoxide, enzymatische filtratie en zuivering met planten of algen.
De centrale vraag voor waterbeheerders en technologieontwikkelaars is welke combinatie de beste balans biedt tussen verwijderingsrendement, energieverbruik, reststromen en kosten.
Zuiveren waar nodig, voorkomen waar mogelijk
Hoe geavanceerd de technologie ook wordt, afvalwaterzuivering blijft slechts één onderdeel van de oplossing. Voorkomen dat medicijnresten in het afvalwater belanden, kan de druk op onze zuiveringsinstallaties verminderen.
Daarom onderzoekt het Europese project PREWAPHARM hoe geneesmiddelenvervuiling dichter bij de bron kan worden aangepakt. Partners uit zeven Noordwest-Europese landen testen en demonstreren maatregelen op verschillende niveaus, van gerichte zuivering bij zorginstellingen tot aangepast voorschrijfgedrag en bewustmaking. De combinatie van bronmaatregelen en gerichte aanvullende waterzuivering biedt zo perspectief op een betere waterkwaliteit.
Meer weten over hoe medicijnresten in onze waterlopen terechtkomen en welke gevolgen ze hebben voor het waterleven? Lees ons eerdere artikel Medicijnresten in onze waterlopen: oorzaken en remedies.
Dit artikel is gebaseerd op ons artikel 'Waterzuivering in de praktijk: medicijnresten glippen erdoor' dat oorspronkelijk verscheen in Huisarts Nu (2026, 55(4)).