Waterhergebruik voor irrigatie: tijdelijke versoepeling loopt tot 15 oktober
Wie gezuiverd afvalwater wil aanbieden voor irrigatie, kan nog tot en met 15 oktober 2026 gebruikmaken van een tijdelijke versoepeling. Een voorafgaande watertoelating is tijdens die periode voor specifieke toepassingen niet nodig. Een melding bij de VMM blijft wel verplicht.
Half september adviseerde de Droogtecommissie om de zomerse droogtemaatregelen te behouden. Ongeveer 80% van de grondwatermeetpunten vertoont nog een lage tot zeer lage stand voor deze tijd van het jaar. Ook tijdelijke captatieverboden blijven in verschillende gebieden van kracht.
Voor landbouwbedrijven die irrigatiewater zoeken én voor bedrijven die geschikt gezuiverd afvalwater kunnen aanbieden, is dit dus een concreet venster om waterhergebruik met beide handen te grijpen.
Nog tot 15 oktober: tijdelijk geen watertoelating nodig
Normaal heb je een watertoelating nodig om teruggewonnen water voor irrigatie te gebruiken. Bij extreme droogte kan de minister van Omgeving daarvan tijdelijk een vrijstelling toestaan. Die tijdelijke versoepeling werd deze zomer geactiveerd en loopt tot en met 15 oktober 2026. Ze geldt onder voorwaarden voor irrigatie en beregening in de land- en tuinbouw, irrigatie buiten de landbouw, bijvoorbeeld van sportterreinen en openbaar groen, en bepaalde toepassingen van openbare diensten zoals veegwagens.
Helemaal zonder administratie verloopt het dus niet. Wie teruggewonnen water wil gebruiken, meldt vooraf bij de VMM onder meer de waterbron, de toepassing, de gebruiksperiode, het geschatte volume en beschikbare gegevens over de waterkwaliteit. De VMM bezorgt vervolgens binnen tien werkdagen een aktename en kan bijkomende voorwaarden opleggen. Na de vrijstellingsperiode volgt uiterlijk op 15 november een eindrapport.
VMM publiceert momenteel vijf afgeleverde aktenames binnen deze tijdelijke regeling. Daarnaast stellen veertien rioolwaterzuiveringsinstallaties van Aquafin gezuiverd afvalwater beschikbaar voor toepassingen buiten de land- en tuinbouw of in het kader van een openbare dienst.
September telt maar 30 dagen: bereid volgend voorjaar nu al voor
De tijdelijke regeling biedt ademruimte, maar ze vervangt geen structurele oplossing. Wie volgend voorjaar opnieuw gezuiverd afvalwater wil inzetten, begint daarom best nu al aan de voorbereiding.
Sinds juli 2023 kan een permanente watertoelating worden aangevraagd. De waterbron kan gezuiverd huishoudelijk afvalwater of gezuiverd bedrijfsafvalwater zijn. Het water kan vervolgens worden ingezet voor landbouwirrigatie of voor toepassingen buiten de landbouw, zoals openbaar groen, sportvelden of het vullen van veegwagens.
Intussen zijn twaalf watertoelatingen afgeleverd. Bij het merendeel is gezuiverd bedrijfsafvalwater de waterbron en landbouwirrigatie de toepassing.
Zo'n aanvraag is niet op een namiddag geregeld. Je beschrijft onder meer het waterhergebruikssysteem en de toepassing, brengt mogelijke risico's in kaart en werkt uit hoe de waterkwaliteit zal worden opgevolgd. Dat vraagt voorbereiding van zowel de wateraanbieder als de gebruiker. Voor landbouworganisaties, sectorfederaties en adviseurs ligt hier ook een rol om bedrijven tijdig samen te brengen en het traject te begeleiden.
Wie ondersteuning zoekt bij de aanvraag, vindt via VITO Kennispunt Water een overzicht van studiebureaus die watertoelatingen begeleiden. Voor landbouwers, waterproducenten en adviseurs bundelt Kennispunt Water bovendien praktijklessen uit recente projecten rond waterhergebruik in de landbouw, van waterkwaliteit en opslag tot logistiek, teeltimpact en regelgeving.
Zoek alternatieve waterbronnen voor de droogte ze noodzakelijk maakt
Afgelopen zomer werd opnieuw duidelijk hoe kwetsbaar oppervlaktewater als irrigatiebron kan zijn. Bij lage waterstanden kunnen captatieverboden afgekondigd worden om minimumpeilen en ecosystemen te beschermen. Ook blauwalgen kunnen ertoe leiden dat oppervlaktewater tijdelijk niet bruikbaar is.
Alternatieve waterbronnen vooraf kennen, wordt daarom steeds relevanter. Dat geldt voor landbouwbedrijven die voldoende irrigatiewater nodig hebben, maar evengoed voor waterintensieve bedrijven die hun productie minder afhankelijk willen maken van een waterbron.
Verschillende tools helpen om die zoektocht concreet te maken. De WaterRadar en WaterAtlas brengen mogelijke waterbronnen en watervragen ruimtelijk samen. Met de WaterBarometer kunnen bedrijven hun waterbalans, risico's en alternatieve scenario's bekijken. Ook de Aquamarkt brengt vraag en aanbod van water dichter bij elkaar.
De vraag is dus niet alleen: waar vind ik volgende zomer water? Even relevant is welke kwaliteit je voor een toepassing werkelijk nodig hebt, welke bron in de buurt beschikbaar is en welke infrastructuur, opslag of samenwerking nodig is om die bron betrouwbaar te benutten. Wie water wil uitwisselen tussen bedrijven of met landbouw, kan gebruik maken van deze modelovereenkomsten.
Vlaanderen verkent ook de economische kant van waterhergebruik
In Europa is het hergebruik van gezuiverd bedrijfsafvalwater voor irrigatie niet overal ingeburgerd. Vlaanderen heeft daarvoor wel een regelgevend kader ontwikkeld en doet zo ervaring op met toepassingen die ook buiten onze regio belangstelling krijgen.
Om wateruitwisseling tussen bedrijven en andere gebruikers aantrekkelijker te maken, werd ook de heffingsregeling aangepast. Een wateraanbieder kan onder bepaalde voorwaarden een heffingsvrijstelling voor circulair afvalwater krijgen voor het volume dat als teruggewonnen water wordt aangeboden.
Dat betekent niet dat de heffing zomaar verdwijnt. Ze verschuift naar de ontvanger van het teruggewonnen water. Wanneer het ontvangen water niet opnieuw wordt geloosd, zoals bij irrigatie, wordt het volume meegenomen in de forfaitaire heffing. Die vertrekt van de vervuilingslast van de activiteit, niet van de herkomst van het gebruikte water.
Voor bedrijven met gezuiverd afvalwater opent dat een bredere vraag: is wat vandaag als afvalwater wordt afgevoerd misschien een bruikbare waterbron voor een landbouwer of andere gebruiker in de buurt?
Never waste a good crisis
Niet elk bedrijf heeft gezuiverd afvalwater om aan landbouwers of andere buren aan te bieden. Maar bijna elk waterafhankelijk bedrijf heeft er belang bij te weten wat langdurige droogte met zijn activiteiten kan doen.
Een waterbalans is daarbij een goed begin, maar niet het eindpunt. Ook waterkwaliteit, beperkingen op waterinname, logistiek en afhankelijkheden in de waardeketen kunnen de productie raken.
Breng dus in kaart welke activiteiten het meest kwetsbaar zijn wanneer water schaars wordt en leg vooraf vast welke maatregelen je wanneer kunt nemen. Een noodplan bij waterschaarste kan zowel acties voor de korte als voor de lange termijn bevatten, met als doel productiviteit, veiligheid, tewerkstelling en klantentevredenheid zo goed mogelijk te vrijwaren.
De droogte van vandaag oplossen lukt niet in een maand. Je beter voorbereiden op die van volgend voorjaar wel.
