Veelbelovende resultaten bij opening treatment wetland in Oostkamp
Op 25 september 2026 opende de Vlaamse Milieumaatschappij in Oostkamp een innovatief, natuurgebaseerd waterzuiveringssysteem aan de samenvloeiing van de Ringbeek en de Hertsbergebeek. Aanwezigen ontdekten tijdens een rondleiding hoe het systeem werkt. De combinatie van een helofytenfilter en een ijzerzandfilter moet vervuilingspieken opvangen en zo de Hertsbergebeek beschermen. De eerste meetresultaten tonen duidelijke effecten op stikstof en fosfor. Tegelijk levert de piloot belangrijke inzichten op over wanneer en hoe zo'n systeem het beste werkt.
Vervuilingspieken opvangen voor ze verder stromen
De Ringbeek is een sterk verontreinigde bovenloop die de goede toestand van de Rivierbeek-Hertsbergebeek onder druk zet. Vooral zuurstofproblemen en hoge fosforconcentraties vormen een aandachtspunt. Die zijn onder meer het gevolg van restlozingen van huishoudens, diffuse afstroom vanuit de landbouw en overstortwerking van de riolering.
Vooral na langere droge periodes kan de impact groot zijn. Vervuiling stapelt zich op in het afstroomgebied en wordt bij de eerste stevige neerslag in korte tijd naar de beek afgevoerd. Zo ontstaat een typische first flush: een sterk vervuilde eerste afvoergolf.
Precies op zulke momenten moet de installatie in Oostkamp een verschil maken.
Rietveld en ijzerzand werken samen
Het systeem combineert natuurlijke processen met gerichte technologie. Eerst stroomt het water door een helofytenfilter, een rietveld van 8.500 m² waarin planten, micro-organismen en fysische processen samenwerken om onder meer zwevende stoffen en stikstof uit het water te verwijderen. Daarna passeert het water door een ijzerzandfilter van 400 m² die fosfor kan vastleggen. Zo draagt de installatie bij aan het zelfzuiverend vermogen van het watersysteem.
Met dit treatment wetland investeert VMM in meer dan alleen een goede waterkwaliteit. De installatie is nagenoeg energieneutraal en draagt ook bij aan een betere biodiversiteit, waterberging, landschappelijke kwaliteit en klimaatadaptatie. Tegelijk toont het project hoe natuurgebaseerde oplossingen kunnen worden ingepast op een plek waar landbouw, natuur en waterbeheer samenkomen.
Slim gestuurd en continu opgevolgd
De installatie is niet alleen een uniek, natuurgebaseerd waterzuiveringssysteem, maar ook een pilootproject. Een uitgebreid sensorennetwerk volgt de waterkwaliteit van nabij op. Zo worden onder meer stikstof, fosfor, zuurstof en geleidbaarheid permanent gemeten. Universiteit Gent gebruikt deze gegevens voor modellering en onderzoek naar de effectiviteit van de filter.
Die modellering levert ook steeds meer inzicht op in de onderlinge relaties tussen waterkwaliteitsparameters, voorbeeld tussen opgeloste zuurstof en nitraat. Op termijn is het de bedoeling om die relaties te benutten om duurdere nitraat- en fosforsensoren waar mogelijk te vervangen door goedkopere sensoren, zonder daarbij de effectiviteit van het systeem te verlagen.
Al deze opgedane kennis moet helpen om de werking en sturing van de helofytenfilter verder te optimaliseren en biedt waardevolle inzichten aan waterbeheerders om dergelijke natuurgebaseerde oplossingen in de toekomst ook op andere locaties toe te passen.
Eerste zuiveringsresultaten zijn veelbelovend
De eerste meetresultaten van de helofytenfilter aan de Ringbeek tonen aan dat de installatie doet waarvoor ze ontworpen is: de waterkwaliteit verbeteren.
De eerste metingen na passage door de filter tonen daarbij duidelijke dalingen van onder meer stikstof en fosfor. Voor stikstof liggen de gemeten concentraties na passage door de helofytenfilter ruim onder de waterkwaliteitsdoelstelling van 4 mg N/l. De fosforconcentraties daalden met meer dan 80%, tot dicht bij de waterkwaliteitsnorm van 0,14 mg P/l.
Waterkwaliteit verbeteren vraagt meerdere sporen
De case in Oostkamp illustreert daarmee een bredere uitdaging binnen het waterbeheer. Een goede waterkwaliteit vraagt niet om één maatregel, maar om een combinatie van ingrepen.
Bronmaatregelen blijven de eerste stap om de instroom van vervuiling structureel te verminderen. Tegelijk kunnen effectmaatregelen het zelfzuiverend vermogen van kwetsbare watersystemen een duwtje in de rug geven op plaatsen waar de gewenste waterkwaliteit vandaag nog niet wordt gehaald en waar bronmaatregelen niet voldoende blijken te zijn.
De helofyten- en ijzerzandfilter werd gerealiseerd door VMM, met medewerking van Universiteit Gent en VITO en met steun van het Europese Interreg Vlaanderen-Nederland project Aquatuur.
Meer weten over de eindresultaten van Aquatuur? Noteer dan alvast 16 maart 2027 in je agenda voor de slotconferentie. Meer info volgt op onze eventpagina.
